της Πέννυ Χατζηευστρατίου*

Φωτισμός με Led

Φυσικό και Τεχνητό Φως

Το πρώτο και σημαντικότερο ενδεχομένως εργαλείο είναι το φυσικό φως. Το φυσικό φως και το φως του ηλίου εναλλάσσονται διαρκώς και αυτό ακριβώς είναι που μας γεννά διαφορετικά συναισθήματα και που μας κάνει να θέλουμε να βρισκόμαστε και να παραμένουμε σε ένα χώρο. Το φυσικό φως όμως δεν είναι πάντα αρκετό για να καλύψει τις ανάγκες μας. Για το λόγο αυτό συμπληρώνεται από το τεχνητό φως. Οι λαμπτήρες που χρησιμοποιούνται ευρέως για γενικό φωτισμό είναι οι λαμπτήρες αλογόνου οι οποίοι παρουσιάζουν βελτιωμένη φωτιστική απόδοση και τουλάχιστον διπλάσια διάρκεια ζωής από τους λαμπτήρες πυράκτωσης. Οι λαμπτήρες αυτοί εκπέμπουν θερμό φως, λειτουργούν με χαμηλή τάση 12V ή με τάση δικτύου 230V, και διατίθενται σε διάφορες μορφές. Οι λαμπτήρες αλογόνου που λειτουργούν σε χαμηλή τάση χρησιμοποιούνται ευρέως σε ψευδοροφές με σποτάκια. Σε πολλές περιπτώσεις, χρησιμοποιούνται επίσης διχροϊκοί λαμπτήρες αλογόνου που εκπέμπουν φωτισμό υψηλής ποιότητας. Οι λαμπτήρες αυτοί έχουν ψυχρή εκπομπή θερμότητας προς τα εμπρός, δηλαδή στέλνουν τη θερμότητα προς τα πίσω. Επομένως μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε εφαρμογές όπου η εκπομπή θερμότητας είναι ανεπιθύμητη, δηλαδή για φωτισμό σε πίνακες, σε εκθέματα, σε βιτρίνες. Οι οπτικές ίνες αποτελούν μια λύση διακοσμητικού φωτισμού. Πρόκειται για μακριές, λεπτές ίνες από γυαλί ή πλαστικό. Εκπέμπουν φως στις άκρες τους οπότε μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε ψευδοροφές για να δώσουν την αίσθηση ουρανού. Υπάρχουν επίσης και οπτικές ίνες φωτιζόμενες σε όλο το μήκος τους, που αποτελούν από μόνες τους διακοσμητικά στοιχεία. Εξέλιξη αυτής της μορφής οπτικών ινών είναι οι πολυέλαιοι από οπτικές ίνες που αποτελούν εντυπωσιακά φωτιστικά στοιχεία που τραβάνε την προσοχή από μακριά. Οι οπτικές ίνες παρέχονται σε σταθερά χρώματα, αλλά υπάρχουν και οπτικές ίνες που προσφέρουν τη δυνατότητα εναλλαγής χρωμάτων.

Φωτισμός με LED

Πέραν όμως των παραπάνω, διαθέσιμων εδώ και χρόνια, πηγών τεχνητού φωτός, αξίζει να αναφερθούμε και στην νέα τεχνολογία των LED, η οποία έρχεται να ανοίξει νέους δρόμους στους μελετητές φωτισμού, επιτρέποντας τη δημιουργία μοναδικών, πρωτότυπων και δυναμικών φωτισμών, φωτισμών που στο παρελθόν ήταν αδύνατον να επιτευχθούν τεχνολογικά. H λέξη LED προέρχεται από τα αρχικά των λέξεων Light Emitting Diodes που σημαίνει Δίοδοι Εκπομπής Φωτός. Πρόκειται δηλαδή για ημιαγωγούς (στρώματα ημιαγωγών τύπου P-N) που όταν τους παρέχεται ηλεκτρονική τάση κατά τη φορά ορθής πόλωσης, εκπέμπουν φως στενού φάσματος στην ορατή περιοχή του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος. Τα LED έχουν συνήθως διάμετρο 5, 8, 10, ή 17 mm. Στην πράξη όμως χρησιμοποιούνται συστοιχίες LED, δηλαδή LED ηλεκτρονικά συνδεδεμένα σε σειρά και παράλληλα. H δέσμη φωτός που εκπέμπουν οι συστοιχίες των LED εξαρτάται μεταξύ άλλων από το φακό που περικλείει τα LED, ενώ το χρώμα του φωτός εξαρτάται από τη χημική σύσταση του ημιαγωγού.

H τεχνολογία των LED

Τα LED πρωτοεμφανίστηκαν στη δεκαετία του 1960, οπότε και χρησιμοποιήθηκαν κυρίως σαν ενδεικτικές λυχνίες σε ρολόγια, πληκτρολόγια, ηλεκτρονικές και ηλεκτρικές συσκευές. H μεγάλη τεχνολογική εξέλιξη όμως έγινε τη δεκαετία του 1990 όπου κατέστη εφικτή η εκπομπή λευκού φωτός από τα LED. Με το πέρασμα των χρόνων και με την περαιτέρω εξέλιξη της τεχνολογίας, τα LED χρησιμοποιούνται σήμερα σε διάφορες εφαρμογές Αρχιτεκτονικού Φωτισμού (Architectural Lighting), Διακοσμητικού Φωτισμού (Decorative Lighting), και Φωτισμού Χώρων Εστίασης και Διασκέδασης (Entertainment Lighting), για τους παρακάτω λόγους:

  • Τα LED έχουν μεγάλη διάρκεια ζωής έως και 100.000 ώρες εν αντιθέσει με τους λαμπτήρες πυράκτωσης που έχουν συνήθως 1.500 ώρες ζωής και τους εξελιγμένους λαμπτήρες φθορισμού που έχουν διάρκεια ζωής 30.000 ώρες. Αυτό συνεπάγεται μείωση του λειτουργικού κόστους και κόστους αντικατάστασης λαμπτήρων. Επομένως, τα LED μπορούν να φανούν πολύ χρήσιμα σε χώρους όπου τα φώτα λειτουργούν πολλές ώρες, καθώς και σε υψηλές οροφές ή ειδικές κατασκευές όπου η πρόσβαση για την αντικατάσταση λαμπτήρων είναι δύσκολη.
  • Τα LED έχουν χαμηλή τάση λειτουργίας που συνεπάγεται ασφάλεια στη χρήση.
  • Επίσης, τα LED έχουν χαμηλή κατανάλωση ρεύματος που σημαίνει οικονομία ρεύματος και μείωση κόστους.
  • Επιπλέον, τα LED έχουν χαμηλή εκπομπή θερμότητας και μηδαμινή εκπομπή υπεριώδους ή υπέρυθρης ακτινοβολίας, οπότε αποτελούν ιδανικές λύσεις για φωτισμό αντικειμένων, εκθεμάτων ή πινάκων αφού δεν υπάρχει κίνδυνος αλλοίωσης των χαρακτηριστικών τους.
  • Τα LED παρουσιάζουν μεγάλη αντοχή σε ακραίες καιρικές συνθήκες, όπως υγρασία και χαμηλή θερμοκρασία περιβάλλοντος. Επομένως, μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε εξωτερικές εφαρμογές φωτισμού σε προσόψεις κτιρίων, κήπους, και πισίνες.
  • Ένα άλλο πλεονέκτημα των LED είναι το μικρό μέγεθος τους που εξυπηρετεί και τις πιο δύσκολες απαιτήσεις φωτισμού.
  • Οι λαμπτήρες LED διατίθενται στο μέγεθος μερικών από τους λαμπτήρες που ευρέως χρησιμοποιούνται σήμερα, επομένως μπορούν να χρησιμοποιηθούν στα υπάρχοντα φωτιστικά σώματα μιας εγκατάστασης ή σε νέα φωτιστικά σώματα που διατίθενται στην αγορά.
  • Εκτός από λαμπτήρες, τα LED διατίθενται και σε άλλες μορφές. Για παράδειγμα, διατίθενται σωλήνες άκαμπτοι σε διάφορα μήκη και διαμέτρους που ενδείκνυνται για κρυφούς φωτισμούς, σωλήνες εύκαμπτοι για φωτισμούς στρογγυλών ή άλλων επιφανειών, διακοσμητικές μπάλες LED για στολισμό χώρων εκδηλώσεων, διακοσμητικά πλακίδια για φωτισμό καταστημάτων, πλακέτες για ειδικές κατασκευές από χαραγμένο γυαλί ή plexy glass, και άλλα.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι τα LED σήμερα δεν εκπέμπουν τόσο έντονο φως όσο οι συμβατικοί λαμπτήρες φωτισμού. Αυτό συνεπάγεται ότι θα πρέπει να συνεχίσουμε να χρησιμοποιούμε κοινούς λαμπτήρες αντί για LED για γενικό φωτισμό. Παρόλα αυτά, η εξέλιξη στην τεχνολογία των LED αναμένεται να είναι τόσο ραγδαία τα προσεχή έτη ώστε στο σύντομο μέλλον τα LED θα αντικαταστήσουν τους κοινούς λαμπτήρες που ευρέως χρησιμοποιούμε σήμερα (πυράκτωσης, εκκένωσης, NEON).

Βέβαια, σε εφαρμογές όπου το γενικό επίπεδο φωτισμού δεν είναι απαραίτητο να είναι υψηλό, όπως καφετέριες και bar, τα λευκά LED μπορούν να αποτελέσουν λύση γενικού φωτισμού, λόγω των αμέτρητων πλεονεκτημάτων που προσφέρουν. Συνήθως όμως, τα LED χρησιμοποιούνται σήμερα ως συμπληρωματικός φωτισμός. Πράγματι, τα LED χρησιμοποιούνται για τον διακοσμητικό φωτισμό ενός χώρου, δηλαδή για το φωτισμό που θα τονίσει κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, που θα προσθέσει φωτιστικό ενδιαφέρον, και που θα δημιουργήσει ζωντάνια και μια πιο ευχάριστη και ζεστή ατμόσφαιρα. Ένας τρόπος με τον οποίο μπορεί να επιτευχθεί αυτό είναι η χρησιμοποίηση χρώματος, καθώς τα LED εκπέμπουν ψυχρό λευκό, θερμό λευκό, κόκκινο, πράσινο, μπλε, ή κίτρινο χρώμα. Εκτός από τα μονόχρωμα LED, υπάρχουν διαθέσιμες συστοιχίες από LED στα τρία βασικά χρώματα: κόκκινο, πράσινο, μπλε, τα οποία είναι ευρέως γνωστά ως “RGB” (από τα αρχικά των λέξεων Red, Green, Blue). Συνδυάζοντας τα τρία αυτά βασικά χρώματα υπάρχει η δυνατότητα δημιουργίας ορισμένων χρωμάτων. Τα χρώματα αυτά και ο ρυθμός εναλλαγής τους είναι προκαθορισμένα από τους κατασκευαστές και εκπέμπουν σε συγκεκριμένη ένταση φωτισμού.

Ωστόσο, σε κάθε περίτπωση υπάρχουν διαφορετικές ανάγκες φωτισμού. Επομένως, αυτό που είναι σημαντικό όταν χρησιμοποιούνται LED είναι να υπάρχει η δυνατότητα ελέγχου και διαχείρισης τόσο του χρώματος όσο και της έντασης φωτισμού τους, προκειμένου να καλύπτονται οι απαιτήσεις του εκάστοτε έργου.

Τα LED ως μέσο δημιουργίας

Τα LED σε συνδυασμό με το κατάλληλο αρχιτεκτονικό σύστημα διαχείρισης προσφέρει τη δυνατότητα να ξεφύγουμε από τις προγραμματισμένες και αυτοματοποιημένες λειτουργίες, και άρα να σκηνοθετήσουμε το φωτιστικό αποτέλεσμα που επιθυμούμε. Επιπλέον, μπορούμε να κάνουμε “παιχνίδια” με εναλλαγές χρωμάτων και εντάσεων φωτισμού, να δημιουργήσουμε φωτιστικό ενδιαφέρον μεταβάλλοντας τη θερμοκρασία χρώματος, αλλά και να επαναφέρουμε προκαθορισμένες “σκηνές” φωτισμού. Με αυτό το τρόπο, και εκπονώντας μια ολοκληρωμένη μελέτη φωτισμού, μπορούμε να δημιουργήσουμε κρυφούς φωτισμούς, φωτισμούς ανάδειξης αντικειμένων, διακοσμητικούς φωτισμούς σε κοινόχρηστους χώρους, γενικούς φωτισμούς σε διαδρόμους, φωτισμούς σε προσόψεις κτιρίων που τραβάνε την προσοχή από απόσταση, δυναμικούς φωτισμούς, φωτισμούς με χρώμα, εντυπωσιακούς φωτισμούς σε καφετέριες και bar, πρωτότυπους φωτισμούς σε εστιατόρια, μοναδικούς φωτισμούς σε χώρους εκδηλώσεων. Τα LED σε συνδυασμό με τα συστήματα διαχείρισής τους αποτελούν αδιαμφισβήτητα το μέλλον στον αρχιτεκτονικό φωτισμό. Αρκεί να κατανοηθούν τα πλεονεκτήματα και οι αμέτρητες δυνατότητες της τεχνολογίας αυτής, προκειμένου μελετητές φωτισμού, αρχιτέκτονες και διακοσμητές, να εντυπωσιάσουν με τις δικές τους μοναδικές “δημιουργίες φωτός” με LED.

(*) Lighting Designer MSc, MSc L&L, HAEKΤPΟN ABEE- ELECTRON SA

Άρθρο από το αδελφό website μας : www.hoteldesign.gr